Halal theo ngôn ngữ Ả Rập có nghĩa là "hợp pháp" hoặc "được phép dùng". Theo Luật Hồi giáo, tất cả các nguồn thực phẩm đều hợp pháp ngoại trừ nguồn là các loài động vật hoặc sản phẩm động vật bị cấm kỵ (Haram). Các sản phẩm và dẫn xuất của chúng cũng bị coi là bất hợp pháp.
Các sản phẩm Halal bao gồm hầu như tất cả sản phẩm thiết yếu của cuộc sống như thực phẩm, đồ uống, thực phẩm hữu cơ, thực phẩm chức năng, dược phẩm, mỹ phẩm, dệt may, thủ công mỹ nghệ đến lĩnh vực dịch vụ như: ngân hàng, du lịch, an ninh, giáo dục và đào tạo, dịch vụ ăn uống, khách sạn, logistics.
- Tiềm năng, xu hướng phát triển sản phẩm, dịch vụ Halal
Thị trường tiêu thụ sản phẩm Halal phân bổ khắp thế giới, từ các nước Hồi giáo đến phi Hồi giáo, từ các nền kinh tế phát triển đến đang phát triển, do các sản phẩm Halal đáp ứng nhiều tiêu chí về vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo đảm sức khỏe, chất lượng, xanh, sạch, có đạo đức trong chế biến và góp phần bảo vệ môi trường...
Quy mô kinh tế Halal toàn cầu năm 2025 ước đạt 7.700 tỷ USD và dự báo vượt 10.000 tỷ USD vào năm 2030, trong khi dân số Hồi giáo đạt khoảng 2,1 tỷ người, chiếm 26,4% dân số thế giới. Những con số này cho thấy dư địa thị trường rộng lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực Việt Nam có thế mạnh của nông sản, thực phẩm, du lịch và dịch vụ.
Trước nhu cầu sử dụng, xuất khẩu các sản phẩm, dịch vụ Halal trên thế giới ngày càng gia tăng, sản phẩm, dịch vụ Halal đang được xác định là xu hướng phát triển chung và sẽ phát triển nhanh trong thời gian tới do đảm bảo cung cấp được các sản phẩm tốt hơn cho sức khỏe con người và cho xã hội. Trong những năm gần đây, số lượng doanh nghiệp Việt Nam đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sản phẩm Halal ngày một gia tăng cho thấy sự quan tâm và đầu tư nhiều hơn vào thị trường này. Đáng lưu ý, so với các thị trường xuất khẩu khác như Mỹ hay châu Âu,… chi phí logistics vào thị trường Hồi giáo thường giảm nhiều, vì thế cũng góp phần tăng sức cạnh tranh cho các sản phẩm Việt.
Tháng 04/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định Quy định về quản lý chất lượng và chính sách phát triển sản phẩm dịch vụ Halal nhằm thúc đẩy phát triển hệ sinh thái Halal tại Việt Nam, tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao phục vụ nhu cầu trong và ngoài nước trong thời gian tới.
2. Logistics theo tiêu chuẩn Halal (Halal Logistics)
Halal Logistics là hệ thống tổ chức, quản lý các hoạt động vận chuyển, lưu kho, bốc xếp, phân phối và bán lẻ nhằm bảo đảm tính toàn vẹn (halal integrity) của sản phẩm Halal trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng. Khác với logistics thông thường chỉ tập trung vào hiệu quả vận hành và chất lượng hàng hóa, Halal Logistics yêu cầu mọi công đoạn trong quá trình logistics phải tuân thủ các quy định của luật Hồi giáo (Shariah), bảo đảm sản phẩm không bị nhiễm chéo hoặc tiếp xúc với các sản phẩm, nguyên liệu và chất bị cấm (haram), qua đó duy trì trạng thái Halal của sản phẩm trong suốt quá trình lưu thông.
Bộ Tiêu chuẩn Malaysia MS 2400:2019 về Hệ thống quản lý chuỗi cung ứng Halal, do Cục Tiêu chuẩn Malaysia ban hành là bộ tiêu chuẩn chuyên ngành đầu tiên trên thế giới quy định các yêu cầu đối với hoạt động logistics Halal. Bộ tiêu chuẩn được xây dựng nhằm bảo đảm tính toàn vẹn (Halal integrity) của sản phẩm Halal trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng.
MS 2400 gồm ba phần, tương ứng với ba mắt xích chính của hoạt động logistics.
a) MS 2400-1:2019 –Vận tải: quy định các yêu cầu đối với hoạt động vận chuyển hàng hóa Halal bằng đường bộ, đường sắt, đường biển và đường hàng không. Mục tiêu của tiêu chuẩn là bảo đảm sản phẩm Halal không bị nhiễm chéo hoặc mất đi tính Halal trong suốt quá trình vận chuyển. Theo đó, doanh nghiệp phải xây dựng quy trình kiểm soát đối với phương tiện, container, thiết bị xếp dỡ và toàn bộ hoạt động giao nhận.
Hàng hóa Halal phải được phân tách với hàng hóa không Halal bằng các biện pháp phù hợp như sử dụng phương tiện chuyên dụng, khoang chứa riêng, container riêng hoặc các giải pháp ngăn cách vật lý khi vận chuyển chung. Trường hợp phương tiện đã từng vận chuyển các sản phẩm không Halal, đặc biệt là các sản phẩm có chứa thành phần bị coi là ô uế nghiêm trọng (najis mughallazah) theo luật Hồi giáo như thịt lợn và các chế phẩm từ lợn, doanh nghiệp phải thực hiện quy trình làm sạch theo quy định của Shariah (sertu) trước khi tiếp tục vận chuyển hàng Halal.
Ngoài ra, tiêu chuẩn cũng yêu cầu thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc, lưu giữ hồ sơ vận chuyển, đào tạo nhân viên và xây dựng quy trình quản lý rủi ro nhằm bảo đảm tính minh bạch và khả năng kiểm soát trong toàn bộ quá trình vận tải.
b) MS 2400-2:2019 – Kho bãi và các hoạt động liên quan: quy định các yêu cầu đối với việc tiếp nhận, bảo quản, lưu kho, đóng gói lại, phân loại và xuất hàng trong kho. Tiêu chuẩn nhấn mạnh việc thiết kế và vận hành hệ thống kho theo hướng bảo đảm sự tách biệt giữa hàng hóa Halal và không Halal nhằm loại bỏ nguy cơ nhiễm chéo. Các khu vực tiếp nhận hàng, khu lưu trữ, khu vực đóng gói, khu vực trung chuyển và các thiết bị như giá kệ, xe nâng, băng chuyền hoặc dụng cụ xếp dỡ phải được quản lý theo quy trình phù hợp để duy trì trạng thái Halal của sản phẩm. Trong trường hợp sử dụng chung kho bãi, doanh nghiệp phải áp dụng các biện pháp kiểm soát bổ sung như phân khu chức năng rõ ràng, sử dụng hàng rào vật lý, khoảng cách an toàn hoặc lịch trình khai thác riêng đối với hàng Halal. Tiêu chuẩn cũng yêu cầu xây dựng hệ thống quản lý vệ sinh, kiểm soát côn trùng và động vật gây hại, quản lý điều kiện bảo quản (nhiệt độ, độ ẩm), đồng thời thiết lập đầy đủ hồ sơ nhập – xuất – tồn kho để phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc và chứng minh tính toàn vẹn của sản phẩm.
c) MS 2400-3:2019 - Bán lẻ: quy định các yêu cầu đối với giai đoạn cuối của chuỗi cung ứng, bao gồm hoạt động phân phối, trưng bày và bán sản phẩm trực tiếp đến người tiêu dùng. Tiêu chuẩn yêu cầu các cơ sở bán lẻ phải duy trì việc phân tách sản phẩm Halal với các sản phẩm không Halal trong toàn bộ quá trình tiếp nhận, bảo quản, trưng bày và bán hàng. Hàng hóa Halal phải được bố trí tại khu vực riêng hoặc có biện pháp nhận diện rõ ràng, tránh tiếp xúc trực tiếp với các sản phẩm không Halal, đặc biệt là thịt lợn, đồ uống có cồn và các sản phẩm bị cấm theo luật Hồi giáo. Các thiết bị phục vụ bán hàng như tủ bảo quản, quầy chế biến, dụng cụ cắt, dao, thớt, xe đẩy hoặc thiết bị phục vụ khách hàng cũng phải được quản lý phù hợp để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm chéo. Đồng thời, doanh nghiệp bán lẻ phải bảo đảm thông tin về chứng nhận Halal của sản phẩm được công bố đầy đủ, chính xác; xây dựng quy trình tiếp nhận khiếu nại, thu hồi sản phẩm và đào tạo nhân viên về các yêu cầu của Halal nhằm duy trì niềm tin của người tiêu dùng.
Ba phần của bộ tiêu chuẩn MS 2400 có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, hình thành một hệ thống quản lý xuyên suốt từ khâu vận chuyển, lưu kho đến phân phối và bán lẻ. Thay vì chỉ tập trung vào chất lượng hoặc an toàn thực phẩm như các hệ thống logistics thông thường,
Các nguyên tắc của tiêu chuẩn MS 2400 đã được kế thừa và phát triển thành Tiêu chuẩn OIC/SMIIC 17:2020 về Hệ thống quản lý chuỗi cung ứng Halal, do Viện Tiêu chuẩn và Đo lường các quốc gia Hồi giáo, thuộc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) ban hành. Tiêu chuẩn này đang được nhiều quốc gia Hồi giáo sử dụng làm cơ sở xây dựng hệ thống logistics và chuỗi cung ứng Halal, góp phần thúc đẩy thương mại quốc tế và tăng cường khả năng tiếp cận các thị trường Hồi giáo có quy mô hơn 2 tỷ người tiêu dùng trên thế giới.
- Cơ hội dành cho tỉnh Lạng Sơn
Đối với tỉnh Lạng Sơn, trong bối cảnh địa phương đang định hướng phát triển kinh tế cửa khẩu, dịch vụ logistics, kho bãi, vận tải và cửa khẩu thông minh, việc nghiên cứu phát triển dịch vụ logistics đáp ứng yêu cầu Halal là một hướng đi có tính bổ trợ, phù hợp với xu thế đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng cao chất lượng chuỗi cung ứng. Với vai trò là cửa ngõ giao thương quan trọng trên tuyến hành lang kinh tế Việt Nam – Trung Quốc – ASEAN, Lạng Sơn có điều kiện từng bước hình thành các dịch vụ logistics có khả năng bảo đảm tính toàn vẹn Halal trong quá trình tiếp nhận, lưu kho, bốc xếp, vận chuyển, trung chuyển và phân phối hàng hóa.
Việc phát triển Halal Logistics không chỉ phục vụ nhu cầu xuất khẩu nông sản, thực phẩm chế biến, dược phẩm, mỹ phẩm và hàng tiêu dùng của Việt Nam sang các thị trường Hồi giáo, mà còn góp phần nâng cao tiêu chuẩn quản trị logistics, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát vệ sinh, an toàn thực phẩm và giảm nguy cơ nhiễm chéo trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Đây là cơ sở để Lạng Sơn thu hút thêm các luồng hàng có giá trị gia tăng cao, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các thị trường yêu cầu tiêu chuẩn khắt khe, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống logistics cửa khẩu trong giai đoạn mới./.
Mai Thu tổng hợp
