Giữa nhịp sống hiện đại, những bộ trang phục truyền thống của người Nùng Phàn Slình vẫn được gìn giữ như một biểu tượng của bản sắc văn hóa dân tộc. Không chỉ lưu giữ những giá trị lịch sử và nghệ thuật thủ công đặc sắc, nghề thêu, dệt thổ cẩm còn đang mở ra hướng phát triển kinh tế, du lịch cộng đồng và nâng tầm các sản phẩm OCOP của địa phương.
Người phụ nữ Nùng Phàn Slình bên khung cửi, bền bỉ gìn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Ảnh: Nguyễn Minh Đức
Tại xã Công Sơn, nghề thêu, dệt trang phục truyền thống của người Nùng Phàn Slình được gìn giữ và trao truyền bền bỉ qua nhiều thế hệ, trở thành nét đẹp văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng. Để hoàn thành một bộ trang phục truyền thống, phải trải qua nhiều công đoạn rất công phu như dệt vải, nhuộm chàm, cắt may và thêu tay. Trên nền vải bông nhuộm chàm, những họa tiết thổ cẩm được thêu tỉ mỉ trên khăn đội đầu, cổ áo và các chi tiết của trang phục. Mỗi đường kim, mũi chỉ không chỉ tạo nên vẻ đẹp đặc trưng của trang phục mà còn phản ánh sự khéo léo, đức tính cần cù, kiên nhẫn và óc thẩm mỹ tinh tế của người phụ nữ Nùng Phàn Slình.
Trang phục nữ gồm áo năm thân màu chàm mặc ngoài, bên trong mặc áo kẻ xanh hoặc kẻ đỏ, phần cổ áo gắn tua chỉ màu tạo điểm nhấn nổi bật trên nền chàm trầm mặc. Quần may rộng theo kiểu truyền thống, đi kèm dây lưng quấn quanh eo. Khăn đội đầu thêu chỉ màu, đính hạt bạc nhỏ cùng vòng cổ, vòng tay, hoa tai kim loại góp phần tôn lên vẻ đẹp kín đáo, duyên dáng của phụ nữ Nùng Phàn Slình. Trong khi đó, trang phục nam khá giản dị với áo ngắn ôm thân, cổ tròn, tay rộng và cài bảy cúc vải phía trước, thường có thêm hai túi. Quần may kiểu đũng chéo, ống rộng, cạp lớn và buộc bằng dây vải hoặc chun. Tông màu chàm và đen được sử dụng chủ đạo, phản ánh nét mộc mạc, gần gũi với đời sống lao động của người Nùng.
Không chỉ trong lễ hội, trang phục truyền thống của người Nùng vẫn hiện diện trong nhịp sống thường ngày.
Hình ảnh em bé trong trang phục dân tộc Nùng Phản Slình. Ảnh: Lưu Minh Dân
Dù mang đậm giá trị văn hóa và thẩm mỹ, nghề thêu, dệt thổ cẩm truyền thống của người Nùng Phàn Slình hiện đứng trước nguy cơ mai một dưới tác động của đời sống hiện đại và sự cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp. Trước thực trạng đó, chính quyền địa phương đã tích cực triển khai chủ trương bảo tồn di sản gắn với phát triển kinh tế thông qua nhiều giải pháp thiết thực. Tiêu biểu là việc mở các lớp dạy nghề, thành lập câu lạc bộ thêu dệt, tạo điều kiện cho các nghệ nhân truyền nghề cho thế hệ trẻ, đồng thời hỗ trợ kết nối và tiêu thụ sản phẩm. Hưởng ứng chủ trương này, nhiều phụ nữ trên địa bàn xã Công Sơn đã chung tay thành lập Tổ hợp tác Nghề thêu, dệt thổ cẩm dân tộc Nùng Phàn Slình Hải Yến với mong muốn gìn giữ, phát huy giá trị nghề truyền thống và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc. Đi vào hoạt động từ tháng 4/2025, Tổ hợp tác không ngừng phát triển, thu hút 33 thành viên, chủ yếu là phụ nữ địa phương, trở thành hạt nhân trong công tác bảo tồn nghề truyền thống, đồng thời tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.
Tổ hợp tác đã chủ động đẩy mạnh sáng tạo, đa dạng hóa danh mục sản phẩm từ thổ cẩm như: khăn quàng, túi xách, ví, phụ kiện và quà lưu niệm. Đây cũng là cơ sở để địa phương xây dựng các sản phẩm OCOP độc đáo mang đậm bản sắc bản địa. Bên cạnh đó, nhờ tích cực tham gia các lễ hội, hội chợ và chương trình xúc tiến thương mại, quảng bá du lịch, các sản phẩm thổ cẩm truyền thống của người Nùng Phàn Slình ngày càng tiếp cận rộng rãi hơn với người tiêu dùng và du khách.
Sản phẩm túi thổ cẩm được thêu tay tỉ mỉ với màu sắc bắt mắt. Ảnh: Nguyễn Minh Đức
Những nỗ lực trong công tác bảo tồn và phát huy nghề truyền thống đã mang lại những kết quả tích cực. Năm 2025, sản phẩm trang phục thổ cẩm của Tổ hợp tác Nghề thêu, dệt thổ cẩm dân tộc Nùng Phàn Slình Hải Yến được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong quá trình nâng tầm giá trị nghề truyền thống và đưa sản phẩm thổ cẩm trở thành hàng hóa có giá trị kinh tế. Chứng nhận OCOP không chỉ khẳng định chất lượng và uy tín của sản phẩm mà còn mở ra cơ hội mở rộng liên kết sản xuất, xây dựng thương hiệu và tiếp cận các thị trường trong nước, quốc tế.
Trong giai đoạn tới, Tổ hợp tác xác định nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa mẫu mã gắn với nhu cầu thực tế; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quảng bá, giới thiệu sản phẩm. Tổ hợp tác cũng sẽ tăng cường liên kết với các doanh nghiệp và kênh phân phối để mở rộng thị trường tiêu thụ, từ đó bảo tồn hiệu quả bản sắc văn hóa người Nùng Phàn Slình, tạo sinh kế bền vững cho người dân và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương./.
Kim Ly tổng hợp
Tổ chức, cá nhân, đối tác muốn tìm hiểu về sản phầm của Tổ hợp tác Nghề thêu dệt thổ cẩm dân tộc Nùng Phàn Slình Hải Yến, có thể liên hệ qua địa chỉ:
Địa chỉ: Xã Công Sơn, tỉnh Lạng Sơn
Người đại diện: Bà Lý Thị Hiền
Điện thoại: 0374.673.153
